พืช
มะคำดีควาย
ชื่อ
มะคำดีควาย
ชื่อสามัญ
Soap nut tree
ชื่อท้องถิ่น
ประคำดีควาย, มะซัก, ส้มป่อยเทศ, หมาหซัก (ภาคเหนือ)
ชื่อวิทยาศาสตร์
𝙎𝙖𝙥𝙞𝙣𝙙𝙪𝙨 𝙧𝙖𝙧𝙖𝙠 DC.
อนุกรมวิธาน
อาณาจักร
Plantae
หมวด
Magnoliophyta
ชั้น
Magnoliopsida
อันดับ
Sapindales
วงศ์
Sapindaceae
สกุล
𝙎𝙖𝙥𝙞𝙣𝙙𝙪𝙨 Tourn. ex L.
ชนิด
𝙎𝙖𝙥𝙞𝙣𝙙𝙪𝙨 𝙧𝙖𝙧𝙖𝙠
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
ไม้ต้น สูงได้ถึง 30 เมตร
ใบ
ใบประกอบ แบบขนนกปลายคู่ ใบย่อย 8 - 13 คู่ แผ่นใบรูปขอบขนาน หรือรูปใบหอกแกมรูปไข่ โคนใบไม่สมมาตร ปลายใบเรียวแหลม ขอบใบเรียบ กว้าง 2 - 3.5 เซนติเมตร ยาว 7 - 16 เซนติเมตร เนื้อใบหนา ผิวเรียบ เกลี้ยง
ดอก
ดอกช่อ แบบช่อกระจุกแยกแขนง ออกตามปลายกิ่ง ดอกแยกเพศ กลีบเลี้ยง 5 กลีบ กลีบดอก 4 - 5 กลีบ สีขาว เกสรเพศผู้ 8 อัน เกสรเพศเมียมีรังไข่ 3 ช่อง ผิวเกลี้ยง หรือมีขนประปราย
ผล
ผลเดี่ยว แบบผลสดมีเนื้อ ลักษณะค่อนข้างกลม ผลอ่อนสีเขียว ผลแก่สีเหลือง หรือสีน้ำตาล เมล็ดกลม สีดำ จำนวน 1 เมล็ด
การกระจายพันธุ์
พบในป่าดิบชื้น ที่ความสูง 200 - 1,600 เมตร จากระดับน้ำทะเล ออกดอกช่วงมีนาคม-เมษายน ออกผลช่วงกรกฎาคม-ธันวาคม
การใช้ประโยชน์
เนื้อไม้แข็งแต่ไม่ทนทานนัก ผลและเมล็ด ใช้ในการซักล้างแทนสบู่
อ้างอิง
https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:784673-1
https://www.iucnredlist.org/species/150296444/152201937
P.C. Van Welzen. 1999. Sapindaceae. In: Flora of Thailand. T. Santisuk and K. Larsen (Eds.), vol. 7 part 1: 239. Forest Herbarium, National Park, Wildlife and Plant Conservation Department. Bangkok.
http://biodiversity.forest.go.th/index.php?option=com_dofplant&id=1937&view=showone&Itemid=132
https://www.iucnredlist.org/species/150296444/152201937
P.C. Van Welzen. 1999. Sapindaceae. In: Flora of Thailand. T. Santisuk and K. Larsen (Eds.), vol. 7 part 1: 239. Forest Herbarium, National Park, Wildlife and Plant Conservation Department. Bangkok.
http://biodiversity.forest.go.th/index.php?option=com_dofplant&id=1937&view=showone&Itemid=132
สถานะการอนุรักษ์ IUCN RED LIST
LC - Least Concern เป็นกังวลน้อยที่สุด
EX
EW
CR
EN
VU
NT
LC
DD
NE
IUCN Red List (บัญชีแดงของพรรณไม้และสัตว์ป่าที่ใกล้สูญพันธุ์) คือ ระบบการจัดหมวดหมู่สถานภาพความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตทั่วโลก โดยแบ่งออกเป็น 9 ระดับ หลักๆ ดังนี้
EX – Extinct สูญพันธุ์
EW – Extinct in the Wild สูญพันธุ์ในธรรมชาติ
CR – Critically Endangered ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง
EN – Endangered ใกล้สูญพันธุ์
VU – Vulnerable มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์
NT – Near Threatened ใกล้ถูกคุกคาม
LC – Least Concern เป็นกังวลน้อยที่สุด
DD – Data Deficient ข้อมูลไม่เพียงพอที่จะประเมิน
NE – Not Evaluated ยังไม่มีการพิจารณาประเมินสถานภาพ
EW – Extinct in the Wild สูญพันธุ์ในธรรมชาติ
CR – Critically Endangered ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง
EN – Endangered ใกล้สูญพันธุ์
VU – Vulnerable มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์
NT – Near Threatened ใกล้ถูกคุกคาม
LC – Least Concern เป็นกังวลน้อยที่สุด
DD – Data Deficient ข้อมูลไม่เพียงพอที่จะประเมิน
NE – Not Evaluated ยังไม่มีการพิจารณาประเมินสถานภาพ